Văn hóa gia đình Huế xưa và nay

08-03-2013

Cầu Rồng - Văn hóa gia đình ở Huế luôn lấy những giá trị chuẩn mực như: đề cao văn hóa, lễ giáo, hiếu học, trọng tình nghĩa, sống nhân ái, tinh thần tự tôn, tự lực…làm cái gốc để hình thành và phát triển một gia đình thực thụ.

Từ rất lâu, ông cha ta đã ý thức được vai trò của gia đình là rất quan trọng đối với sự phát triển của xã hội, và bây giờ công tác gia đình càng được quan tâm hơn trong điều kiện đất nước hòa bình, thống nhất. Ngày 21/2/2005, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã ban hành Chỉ thị số 49/CT-TW về xây dựng gia đình thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, điều này càng khẳng định hơn tầm quan trọng của gia đình trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước của Đảng ta. Chỉ thị nhắc lại lời của Chủ tịch Hồ Chí Minh nói về vai trò gia đình: “Nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt. Hạt nhân của xã hội là gia đình”.

Các giá trị chuẩn mực về văn hóa gia đình truyền thống

Trật tự trong gia đình được duy trì theo thứ bậc, tuổi tác. Đứng đầu là gia trưởng và niên trưởng. Việc cúng kỵ (lễ giỗ) cũng nói lên gia phong của mỗi gia đình. Sự tưởng niệm ngày mất (húy nhật) ấy được xem trọng hơn ngày sinh (sinh nhật), không cầu kỳ sang trọng nhưng tươm tất. Việc an táng, mồ mả được xem trọng, tiến hành theo giờ tốt, ngày lành. Ngoài ra, tùy theo điều kiện gia đình, còn có thể tổ chức cúng ông bà vào những Tết: Tết Nguyên đán, Nguyên tiêu, Đoan ngọ,… hoặc tổ chức các lễ khánh hỷ: mừng thọ. Từ thành phố cho đến thôn quê, trong mỗi gia đình người dân Huế đều cố gắng có được bàn thờ tổ tiên, bàn thờ phật nằm nơi trang trọng trong nhà. Sự thờ cúng này ngoài yếu tố tâm linh còn giáo dục sự hiếu nghĩa, biết ơn người sinh thành và sống có đạo đức, làm việc thiện theo lời phật dạy đối với thế hệ con cháu trong nhà. Trong ngôi nhà, dù hiện đại hay mái tranh vách đất vẫn thiết kế nơi bày biện bữa ăn gia đình ấm cúng sum vầy. Cái lễ giáo trong văn hóa gia đình Huế thể hiện rõ trong những dịp lễ, tết, hiếu, hỉ. Con cháu phải tự sắp xếp để về dự bữa cơm gia đình ngày tết, ngày giỗ ông bà, phải tham gia chạp mả (tảo mộ) của dòng tộc, ông bà, cha mẹ trong dịp tháng Chạp của năm âm lịch. Con cháu bên nội, bên ngoại đều có trách nhiệm rõ ràng trong những dịp này, thể hiện sự kính trên nhường dưới, động viên khích lệ những ai có tinh thần trách nhiệm lo việc hiếu sự trong gia đình, dòng tộc. Sự giáo dục thế hệ trẻ “đi thưa về trình” ở Huế lại càng khắt khe hơn và nó không thể thiếu nếu nói về một gia đình có văn hóa. Trong cái “gia phong, lễ giáo” ở Huế đã tạo ra trong mỗi gia đình phần lớn đều có gia quy, gia pháp, gia phong, gia đạo. Sự nghiêm khắc đến khắt khe này thực sự có tác dụng giáo dục con người ngay trong gia đình sống có thứ bậc, có trách nhiệm, không tuỳ tiện. Ở cộng đồng dân cư, việc tang lễ đều có hội có phường giúp đỡ theo quy định của làng, của thôn, tổ dân phố. Trong cuộc sống thường nhật, những câu “tối lửa, tắt đèn có nhau” hay “bán bà con xa mua láng giềng gần” vẫn được nhiều người biết đến, thể hiện tình cảm xóm làng, gần gũi, tương trợ nhau. Trong nhà thì “Anh em như thể tay chân, rách lành đùm bọc, dở hay đỡ đần”; công cha nghĩa mẹ được ví như nước nguồn, núi Thái Sơn… Sự sum vầy, tình cảm gắn bó còn thể hiện trong “tam đại đồng đường, tứ đại đồng đường” (3, 4 thế hệ ở cùng một nhà) mà chúng ta vẫn thường bắt gặp. Những gia đình không ở cùng một nhà nhưng con trai khi lấy vợ lại quây quần trong một mảnh đất của ông cha để làm nhà ở.

Huế được mệnh danh là đất học đó cũng là kết quả của việc trọng văn hóa, sự hiếu học trong mỗi gia đình người dân. Những gia đình thuộc dòng tộc khoa bảng, đỗ đạt có tiếng từng làm quan, phục vụ trong triều Nguyễn đã để lại cho các thế hệ sau cái nếp chăm học, ham học và cố thi thố đỗ đạt. Đã có biết bao gia đình nông dân thuần nông nuôi dạy con cái thành đạt đem vinh quang về cho gia đình, dòng họ. Hình ảnh sỹ tử, cậu học trò dùi mài kinh sử, mục đồng đọc sách trên lưng trâu không lạ lắm trong mỗi người dân Huế đã nói lên rằng vốn văn hóa gia đình ở Huế có cái gốc từ sự hiếu học. Trong 8 huyện, thị xã và 1 thành phố, Thừa Thiên Huế đã sớm thức dậy phong trào hiếu học để khơi dậy những tiềm năng vốn có trong mỗi gia đình đem lại cho xã hội biết bao tài năng và những công dân có ích.

Các giá trị chuẩn mực về văn hóa gia đình hiện đại

Cùng với sự chuyển mình của đất nước sau chiến tranh, Thừa Thiên Huế sớm bắt  tay xây dựng quê hương giàu đẹp cả về kinh tế lẫn văn hóa. Một trong những mục tiêu để xây dựng gia đình Việt Nam phát triển tốt vẫn được xác định là “gia đình ít con (mỗi cặp vợ chồng chỉ có một hoặc hai con), no ấm, tiến bộ, bình đẳng, hạnh phúc”. Thực chất những yêu cầu này dựa trên cơ sở phát huy những giá trị, chuẩn mực tốt đẹp của văn hóa gia đình truyền thống. Gia đình hiện đại phát triển trên nền tảng gia đình truyền thống vẫn được xem là cơ bản và vững chắc ở Huế. Từ đó mà có sự “gạn đục, khơi trong” về các giá trị chuẩn mực văn hóa gia đình. Những ngôi làng cổ vẫn còn nguyên vẹn, những mái nhà của cha ông vẫn trùng tu, bảo tồn bên cạnh nhưng ngôi nhà hiện đại cao tầng của con cháu. Nó như một vật chứng giáo dục sự biết ơn, “như cây có cội, nước có nguồn”, gìn giữ gia phong, lễ giáo và truyền thống tốt đẹp của gia đình. Trong mỗi gia đình thì thực hiện “ông bà mẫu mực, con cháu hiếu thảo”. Tính “ăn xổi ở thì” không thể chấp nhận được, càng không thể chấp nhận sự huênh hoang của đồng tiền, địa vị xã hội khi về trong gia đình. Đã qua nhiều năm đất nước hội nhập và phát triển, tư tưởng và văn hóa phương Tây như cơn bão tràn vào nhưng không lay chuyển được. Những giá trị, chuẩn mực văn hóa gia đình đang có thêm nhiều cái mới tốt đẹp. Các cấp, các ngành, đoàn thể và toàn xã hội chung tay góp sức hưởng ứng thực hiện thêm nhiều phong trào, công tác mới như: gia đình tham gia phòng chống tội phạm và tệ nạn xã hội; gia đình hiếu học; thực hiện 3 sạch, 5 không trong gia đình; giáo dục gia đình trẻ; gia đình văn hóa; thành lập câu lạc bộ gia đình văn hóa để trao đổi kiến thức chăm sóc dạy dỗ con cháu, câu lạc bộ gia đình phát triển bền vững, nhóm phòng, chống bạo lực gia đình…. Có thể thấy rằng, những yêu cầu mới cho gia đình hiện nay thực ra là để xây dựng gia đình – tế bào của xã hội khoẻ mạnh hơn. Nó không chỉ khư khư ôm lấy những giá trị về đạo lý, đạo đức, gia phong lễ giáo “kín cổng cao tường” mà phải tiến bộ, khoẻ mạnh và hạnh phúc, phải đủ sức cả về trí và lực mà bơi giữa muôn trùng sóng lớn của quá trình hội nhập và phát triển. Như vậy ,  trị chuẩn mực về văn hóa gia đình ở Huế đã có ít nhiều thay đổi về lượng, tức là phải cộng thêm nhiều giá trị chuẩn mực tốt đẹp nữa mới gọi là đủ, mới gọi là văn hóa gia đình, gia đình có văn hóa. Nói cách khác, nền văn hoá Huế ngày nay có thể tồn tại song hành cả những giá trị truyền thống và những giá trị hiện đại, vừa giữ gìn, duy trì, kế thừa truyền thống, vừa biến đổi để phát triển văn hoá. Đó là tính liên tục và sự biến đổi của văn hoá nói chung và văn hoá gia đình ở Huế nói riêng.

Lời kết

Trong thời gian những năm đất nước trong chiến tranh và khi hoà bình lập lại, nói đến các giá trị, chuẩn mực văn hóa gia đình ở Huế chúng ta thấy có hai chuẩn mực gia đình khá rõ trong hai giai đoạn lịch sử cụ thể này. Hai hình thức gia đình đó vẫn mang trong mình những giá trị chuẩn mực tốt đẹp của truyền thống văn hóa bản xứ, giá trị chuẩn mực văn hóa gia đình truyền thống. Riêng đối với giai đoạn lịch sử đất nước hòa bình, hội nhập và phát triển, giá trị chuẩn mực văn hóa gia đình ở Huế có sự bảo tồn, cách tân, kế thừa và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại và bổ sung các giá trị văn hóa mới. Đặc biệt, trong công tác gia đình, nhiều phong trào, hoạt động thi đua đã gắn cho gia đình những giá trị, chuẩn mực mới tốt đẹp làm cho gia đình hoàn thiện hơn, “tế bào của xã hội” thực sự quan trọng hơn.

Ý thức được điều này, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thừa Thiên Huế đã tích cực tham gia, hưởng ứng mọi hoạt động, phong trào thi đua trong công tác gia đình, chủ động triển khai nhiều công việc để góp phần thực hiện thành công công tác gia đình nói chung và chiến lược gia đình của Trung ương triển khai. Những chuẩn mực, giá trị văn hóa gia đình ở Huế mặc dù luôn được bảo tồn và phát triển, nhưng bên cạnh mặc trái của cơ chế thị trường, sự phát triển không ngừng của kinh tế, xã hội sẽ là nguyên nhân dẫn đến mai một và dần biến mất. Thực tế nguy cơ này đã và đang được địa phương kịp thời có biện pháp. Bằng phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, xây dựng gia đình văn hóa, đã lồng ghép giữ gìn những giá trị, chuẩn mực tốt đẹp của văn hóa gia đình. Cùng với công tác này, về lâu dài địa phương đã nhận thấy một số vấn đề đang đặt ra và hướng giải quyết trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị, chuẩn mực văn hóa gia đình ở Huế.

Lối sống trọng tình, trọng nghĩa là bản tính con người Việt Nam nói chung và với người Huế lại càng sâu sắc hơn. Vì vậy,  phải thường xuyên tăng cường giáo dục đạo đức truyền thống, làm cho đạo đức truyền thống ăn nhập vào đời sống văn hóa mới. Làm được điều này chẳng những bảo tồn được những giá trị chuẩn mực văn hóa gia đình như: trọng tình, có nghĩa, có trước, có sau, có trên, có dưới trong truyền thống ông cha mà còn là cách thức làm giàu thêm lối sống mới xã hội chủ nghĩa, chống lại lối sống buông thả, vô tình, vô nghĩa, bất chấp trước sau,  trên dưới.

Theo huexuavanay

Kênh Youtube Cầu Rồng




Bán nhà số 10 An Thượng 17 – ĐN

Nhà số 10 đường An Thượng 17, Q.Ngũ Hành Sơn. DT: 60×15. Nhà 3 tầng. Sang lại đồ dùng. Giá: thỏa thuận. ĐT: 0935024878 – 0966456595

Bán đất biệt thự Nam Việt Á – ĐN

Lô B3-4 hướng Nam. Diện tích 10×25. Đường Bùi Tá Hán rộng 15m. Sổ đỏ. Giá: 9.8 triệu/m2. Liên hệ: 0908351743

Bán nhà 113 Dũng Sĩ Thanh Khê – ĐN

Đường 7.5 m – Diện tích sử dụng: 150 m2 – Nội thất gỗ cao cấp – Giá: thỏa thuận – Liên hệ: 01263622858 và 0934889122

Bán nhà K331/12 Ngô Quyền – Đà Nẵng

Diện tích nhà đất: 138 m2 - Diện tích nhà ở: 100 m2 - 3 PN, 1 PK, 1 B, 1 WC – Giá: 870 triệu – Liên hệ: 0972828089